tập san Hồng Lĩnh số 157 giới thiệu bài viết "Tín ngưỡng thờ Cá Ông ( Cá Voi) của người dân vùng biển" ở trong phòng nghiên cứu âm nhạc dân gian Phan Thư nhân hậu

Trong dòng chảy văn hóa tín ngưỡng, hầu như các vị thần được cư dân ven biển nước ta tôn thờ vốn đều mang yếu ớt tố biển lớn cả, sông nước, bến bãi…có lai lịch công lao và là tinh thần về thế lực cứu giúp, là vị thần hộ mệnh cho cư dân của cả một vùng ven biển. Tín ngưỡng thờ Cá Ông1 (cá Voi) nhằm đem về nhiều suôn sẻ cho ngư dân có tác dụng nghề tiến công cá, ra khơi vào lộng. Đây là một trong dạng thức thờ vật linh, nhiên thần, vị thần độ mạng cho những người đi biển. Do vậy, tục bái Cá Ông là 1 tín ngưỡng không còn sức phổ biến và bao gồm từ nhiều năm ở người dân ven biển nước ta trên trong cả dải bờ biển từ Bắc chí Nam.

Sách Đại Nam độc nhất vô nhị thống chí của Quốc sử tiệm triều Nguyễn chép rằng: “Cá Ông voi: Đức ngư (theo tên đời từ Đức ban cho) đầu tròn, trên trán có lỗ xịt nước nhan sắc đen, nhẵn nhụi không vẩy, đuôi chẻ ra như nhỏ tôm, tính hiền hậu hay cứu giúp người. Quốc sử tiệm triều Nguyễn vào sách Đại Nam duy nhất thống chí: “Bạch ngư dài trăng tròn trượng, tính hiền hậu lành, hay cứu vãn người, hoặc thấy tín đồ chài bị loài cá dữ có tác dụng khốn quẫn, nó cũng giải cứu”. Sách Gia Định thành thông chí cũng chép: “Những khi thuyền bè gặp sóng gió nguy hiểm, thường trông thấy thần (cá Ông) dìu đỡ mạn thuyền bảo đảm an toàn người yên ổn. Hoặc thuyền bị chìm đắm, trong cơn sóng gió thần cũng đưa người vào bờ, sự cứu giúp ấy cực kỳ rõ. Chỉ nước nam ta từ Linh Giang mang lại Hà Tiên new có bài toán ấy và linh thiêng nghiệm, còn những biển không giống thì ko có”2. Còn vào Thoái thực ký văn, Trương Quốc Dụng mang lại ta hiểu rõ hơn về tín ngưỡng thờ cúng cá Ông của ngư gia ven biển: “Hải Thu tục hotline là cá Ông voi, mình dày ko vây, đuôi giống như tôm, kỳ nó hết sức sắc, mũi sinh hoạt trên trán, tính nó nhân hay cứu vãn người. Fan đi thuyền chạm mặt phong cha mà đắm nó thường team trên lưng đưa vào gần bờ, vẫy đuôi quăng quật lên. Người miệt biển cả rất kính. Gồm con bị tiêu diệt mà tạt vào bờ loài ruồi lẳng ko đậu, họ bèn góp tiền làm cho ma, ai chủ việc ấy thì đánh cá và mua sắm có lợi”.Bạn đã xem: Cá ông là cá gì

Tục thờ cúng Cá Ông tương truyền được biết đến từ thời Nguyễn với các câu chuyện tương quan tới câu hỏi Cá Ông cứu vãn mạng đến Vua Gia long Nguyễn Ánh lúc chạy trốn quân Tây Sơn. Khi chiến hạ trận, Vua Gia Long đang phong tặng ngay Cá Ông là phái mạnh Hải Đại tướng tá quân và mang đến lập lăng miếu cúng cúng, dung nhan phong. Ko kể ra, câu hỏi Cá Ông cứu fan và cứu giúp ghe thuyền của ngư gia cũng hay được giữ truyền vào nhiều cộng đồng ngư dân ven bờ biển bằng những mẩu truyện truyền mồm mang color huyền thoại như: Cá Ông là tiền thân của đức Quan vậy Âm người tình Tát. Đức Phật này đã có lần hóa thân để cứu vãn khổ bọn chúng sanh. Ngài hóa trang thành ông nam Hải để đi tuần du biển cả Nam Hải. Một hôm, trên tòa sen chú ý lướt qua sóng gió biển Nam Hải, ngài ko khỏi nhức lòng thấy muôn vàn sinh linh chạm mặt cơn phong bố bão táp phải bỏ mình giữa đại dương khơi, mà mọi nạn nhân đáng thương này chỉ là những ngư dân hiền lành lấy nghề tấn công cá nuôi thân. Trước cảnh tượng đau lòng đó, nhân tình Tát tức thì cởi dòng pháp y xé rã thành từng miếng vụn thả xuống mặt hải dương mênh mông. Mỗi miếng vụn theo nguyện ý của người thương Tát đã biến thành một cá Ông, tiếp nối Quan Âm người yêu Tát lấy bộ xương Voi ban mang lại để cá Ông có thân hình to lớn lớn. Để giúp cá Ông có tác dụng tròn nhiệm vụ cứu người, Đức người thương Tát đã ban mang đến cá Ông phép thu đường, hỗ trợ cho cá Ông ở bất kể nơi nào, đề xuất đến ở chỗ nào để cứu giúp nạn hầu như kịp thời. Nhờ gồm phép thu đường nhưng mà cá Ông đang kịp ứng cứu những thuyền lâm nạn không nhắc ở hải điểm nào, xa bao nhiêu.

cộng đồng ngư dân làm cho nghề tấn công cá biển, phụ thuộc vào các địa phương thường điện thoại tư vấn Cá Ông bởi nhiều tên tuổi tôn kính mang biểu tượng dân gian khác biệt như: Đức Ông, Cá Ngài, Ông phái nam Hải, Ông Lớn, Ông Cậu, Ông Lộng, Ông Khơi, Ông Chuông, Ông Kìm, Ông Phướn, Ông Sứa... Khi Cá Ông sống, ngư dân điện thoại tư vấn là Ông sinh (là ân nhân cứu vớt sống sinh mạng của mình những lúc bão to lớn gió lớn trên biển); khi Cá Ông bị tiêu diệt thì điện thoại tư vấn là Ông Lụy (ngư dân chịu đựng tang như so với người thân của mình).




Bạn đang xem: Cá ông là cá gì

*

Bộ xương của cá voi trong Lăng Ông phái mạnh Hải, ở trong Khu du ngoạn Hòn Đá bạc bẽo ở xóm Khánh Bình Tây, huyện è cổ Văn Thời, thức giấc Cà Mau. (Nguồn ảnh: Wikipedia)

Dưới thời công ty Nguyễn, những vua đơn vị Nguyễn đang phong tặng ngay cá Ông là vị thần biển khơi và lever phong tặng Cá Ông như sau: phái nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân bỏ ra thần (thời Minh Mạng); từ bỏ Chế Chương Linh Trợ Tín phái mạnh Hải cự tộc Ngọc Lân chi thần (thời Thiệu Trị); từ bỏ Tế Chương Linh trợ tín Trừng Trạm nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân bỏ ra thần (thời tự Đức); trường đoản cú Tế Chương Linh trợ tín Trừng Trạm phái nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân đưa ra thần (thời Đồng Khánh); từ bỏ Tế Chương Linh Trợ Tín Trừng Trạm Dực Bảo Trung Hưng thượng đẳng thần (thời Duy Tân). Đồng thời, các Vua nhà Nguyễn cũng quy định, xóm nào phát hiện Cá Ông chết thì lý trưởng phải báo cáo lên đến phủ, huyện để cử quan mang lại khám định, cấp tiền tuất, mùi hương đèn, vải vóc đỏ quấn đầy đủ bảy vòng và tổ chức triển khai khâm liệm, cấp cho đất xây lăng và ruộng mùi hương hỏa để thờ cúng. Sau khi chôn cất cá Ông khoảng chừng ba năm thì bạn ta có tác dụng lễ cải táng, xương cốt Cá Ông được người ta xếp vào các quách đặt trong lăng nhằm thờ. Bởi vì vậy, mọi khi có xác Cá Ông dạt vào bờ (Ông lụy), ngư dân triển khai trang nghiêm những nghi thức làm cho đám tang Cá Ông, mai táng xương cá Ông, lập lăng miếu bái cá Ông…

Theo quan niệm dân gian, Cá Voi không phải là 1 trong sinh đồ biển thông thường mà là sự việc hiện diện của một vị thần biển. Theo lệ, ai phát hiện được “ông lụy” thì tất cả bổn phận an táng và để tang Ông như để tang chính phụ huynh mình. Ngư dân vùng biển tin rằng fan nào gặp được “Ông lụy” thì sẽ được nhiều ơn lộc trời ban, các chuyến ra khơi kế tiếp luôn tiến công bắt được không ít hải sản. Còn đối với dân xã thì người địa phương gồm câu: “Thấy ông vào thôn như vàng vào tủ”. Khu vực thờ cá Ông được ngư dân hotline là miếu Ông, hoặc Lăng ông.

Lễ thờ Cá Ông là một trong những lễ hội lớn nhất của ngư gia ven biển, lễ cúng này không tồn tại ngày thống duy nhất chung, tùy thuộc vào từng buôn bản nghề cùng từng địa phương mà tín đồ ta gồm có ngày bái riêng, gồm làng chọn ngày cá ông đầu tiên lụy hoặc ngày dìm sắc của Vua phong. Sản phẩm năm, ngư dân chọn ngày “ông lụy” làm lễ cúng giỗ theo nghi tiết Nghinh Ông. Lễ cúng này được thường tổ chức triển khai lồng ghép với liên hoan cầu ngư. Đây cũng là dịp để fan ngư dân tỏ lòng biết ơn đối với một sinh thiết bị “thiêng” ở biển, mà trong tim thức của họ vẫn chứa đựng một lòng tin về sự hỗ trợ của cá Ông khi gặp mặt tai nạn. Trong thời gian ngày lễ, bàn thờ được trang hoàng hết sức rực rỡ, trang nghiêm. Trên các gia đình hành nghề đi biển, tín đồ ta đặt bàn hương án bày vật dụng lễ cúng. Trên từng tàu thuyền đầy đủ giăng đèn kết hoa. Còn trong làng, người ta chọn ra một ban nghi lễ là những vị cao niên, gồm uy tín với bạn chài và không bị mắc tang chế. Tại lăng (miếu) Đức Ông, vị chánh bái dưng đồ tế lễ và đọc văn tế tạo nên lòng biết ơn của dân làng đối với công đức Cá Ông với cầu mong một mùa đánh bắt an toàn, bội thu./.

P.T.H

_____________

1. Cá Ông (Cá Voi): Theo các nhà kỹ thuật thì đấy là một loài động vật có vú, sinh được con và thở bằng phổi; thích nghi với đời sống ở biển lớn ôn đới tương tự như hàn đới; là 1 trong những sinh vật to béo với thân hình đồ dùng sộ, thể trọng có thể đến 120 - 150 tấn. Bởi thở bởi phổi bắt buộc từ 3 mang lại 5 phút, cá Ông bắt buộc ngoi lên mặt hải dương để thở, hấp thụ ôxy, bên cạnh đó cá Ông gồm tập tính hay bơi lội theo thuyền đánh cá của ngư dân, nhất là lúc có sóng lớn gió lớn cho đến tận ngay sát bờ mới rời thuyền bơi trái lại ra hải dương khơi.

2. Trịnh Hoài Đức.

Xem thêm: So Sánh Môi Trường Sinh Thái Vùng Đồi Trọc Và Vùng Có Rừng ?

Gia Định thành thông chí (Lý Việt Dũng dịch và chú giải), Nxb. Tổng đúng theo Đồng Nai, 2005, tr.237.